Lar, Iran

آنچه تا کنون در باره سکه لاری نوشته شده است ، حاکی از ضرب و رواج آن از قرن دهم ه.ق به بعد است ، اما شواهد نشان می دهد که در قرن نهم ق و به احتمال قریب به یقین با توسعه اقتصادی لارستان و به دستور (( امیر جهان شاه لاری )) ضرب شده است . یک سند منحصر نشان می دهد که این سکه در قرن نهم ه.ق در بازار های اقتصادی هندوستان رواج داشته است . نویسنده تاریخ فرشته کتابی درباره تاریخ هندوستان در شرح حال (( خواجه محمود گاوانی )) از وزرای قدرتمند ملوک دکن که در سال 886 ه.ق از دنیا رفت ، نوشته است که هنگام مرگ او تعداد بسیاری سکه های لاری در خزانه اش وجود داشته است . ( ابوالقاسم هندوشاه ، تاریخ فرشته ،ص359.)

بنابر این می توان گفت که سکه های لاری از قرن نهم ه.ق ، در بازار های اقتصادی منطقه و حوزه اقیانوس هند رواج داشته است و سکه ای عجیب و بی نظیر محسوب می شود . عجیب بودن این سکه به سبب شکل آن  است که مفتولی از نقره خالص به شکل قلاب از وسط تا شده است و در دو طرف آن مهر حکام لار حک شده است .

عبدالله عقیلی  سکه شناس ایرانی درباره سکه لاری آورده است :

(( عجیب این است که این نوع وسیله مبادله که پس از بیست قرن بعد از اختراع سکه در قرن شانزدهم و هفدهم میلادی ، به عرصه تجارت بین المللی پا گذشته ، از شمال آفریقا  تا سواحل شرقی چین ، همه جا با حسن استقبال مواجا شد و میزان بسیار گسترده ای در تجارت ایران پذیرفته شد ))

برت فاگنر ، درباره ارزش سکه لاری نوشته است :

(( در سال 1525 میلادی دو نوع سکه لاری موجود بود : یکی (( لاری قدیم )) معدل با سه تنگه و نه دینار و دیگری (( لاری جدید )) که معادل با سه تنگه و ده دینار بود ))

متاسفانه در بعضی از مقالات و نوشته ها ، این سکه را لارین نامیده اند که اولین بار (( آلان )) به غلط در دائره المعارف اسلامی چاپ لیدن این واژه را به کاربرد (ص) 683 و محققان بعدی نیز از او پیروی کردند . بر اساس شواهد قطعی تاریخی نام این سکه لاری و جمع آن (( لاریات )) بوده است .

آقای عبدالله عقیلی ، سکه شناس معاصر درباره سکه لاری می نویسد :

(( لاری مفتولی است از نقره خالص که به شکل قلاب از وسط تا شده و به منظور تضمین کیفیت و کمیت آن به مهر حکومت مهمور شده است : و این همان پدیده ای است که پیش از اختراع و رواج سکه ، در هزاره های اول و دوم پیش از میلاد در بازار گانی های بین شهری و گاهی بین المللی رایج و معمول بود ، اما عجیب این است که این نوع وسیله مبادله که بیش از بیست قرن بعد از اختراع سکه ، در قرن شانزدهم و هفدهم میلادی به عرصه تجارت بین المللی پا گذاشت ، از شمال آفرقا تا سواحل شرقی چین همه جا با حسن استقبال مواجه شد و به میزان بسیار گسترده ای در تجارت خارجی ایران پذیرفته شد و در این زمینه دو گمان می رود : یکی آن که مردم کشورهای دور دست و غیر مسلمان یا غیر شیعه که بعضی از آنها مانند عثمانی ها و ازبک ها با ایران روابط خصمانه داشتند مسکوکات ایران را که متضمن فورمول های شیعی و یا عناوین مفاخره آمیز سلاطین بود با اکراه می پذیرفتند و دیگر آنکه شاید خود ایرانیان هم مایل نبودند اسماء جلاله و نام های امامان که بر سکه های آنها نقش بسته بود به دست کافران و مردم ناپاک بیفتد . نام لاری از شهر لار گرفته شده که در عصر صفویان مهمترین بار انداز خلیج فارس و یکی از مراکز عمده تجارت خارجی ایران بود و تاریخ کهنه ترین نمونه هایی که از این مسکوک به دست آمده از زمان شاه اسماعیل اول جلوتر نمی رود ، اما اینکه این مضروبات را برای اولین بار چه کس به جریان انداخته روشن نیست . به روایت اولئاریوس اولین لاری ، در زمان شاه اسماعیل اول ضرب شده اند ، ولی رابینو با این نظر موافق نیست و می گوید : این مسکوک را غالب شیوخ خلیج فارس ضرب می کرده اند و احتمالا همان طویل الحصه قرمطی هاست . آنچه از نمونه های موجود در موزه ها می توان فهمید این است که اولین لاری ها را حکمران لار و شاهان هرموز در اوایل عصر صفوی به جریان گذاشته اند که از آن جمله است فرخ شاه (1010 – 947 ه . ق )  از سلغر شاهیان ، یک سیاح اسپانیایی به نام گاسپار بالبی در یادداشت خود به عنوان سفر به هند شرقی می نویسد (( اولین کسی که به ضرب لاری آغاز کرد پادشاه لار بود . (( لاری )) هم اکنون پس از مرگ ابراهیم خان که در دربار شاه طهماسب تول احتمالا مسموم شد ، در این شهر ضرب می شود . نام ( لاری )) صحت گفته این جهانگرد را تائید می کند .

پنام لاری بعدا برای سکه های مسین جزایر مالدیو انتخاب شد که تا امروز هم ادامه دارد و ارزش هر یک صد عدد برابر یک روپیه است .(( عبدلله عقیلی ، سکه های لاری ))

نمونه های بسیار زیادی از سکه های (( لاری )) در موزه های ایران و جهان وجود دارد که برای آشنایی شما با آنها به معرفی تعداد 42 عدد سکه و مشخصات آن می پردازیم . این بخش برگرفته از مقاله آقای زنجانی در مجله هنر و مردم  می باشد :

 

در ابتدای طلوع دولت صفوی ، در تحت اطاعت و انقیاد در آمدند و به لقب امیر دیوانی سر افراز شدند ، از همین زمان در لار ضرب عجیبترین سکه های دنیا که موسوم به (( لاری )) بود ـغاز شد و مشخصه این سکه از این قرار است : نقره خالص را به صورت مفتول کشیده ای در قطرهای 2.1 میلی متر تا 3 میلی متر که در اورده اند که گاهی اوقات تا 5.2 میلی متر هم می رسید ، سپس آنها را از وسط بر روی هم خم کرده و در حدود نیمی از آن را با ضربه چکش مسطح می کردند و روی سطح پهن شده را به مهر شاهزادهگان لاری حک می کردند . سکه های لاری که تا کنون به دست آمده ، با مهر های مختلف و ضرب شهر های کختلف ضرب شده اند . از جمله شیراز ، کاشان ، اصفهان ، بغداد ، تفلیس  و غیره ...... . نوشته های روی سکه ها گوناگون بوده اند که یکی از کاملترین گونه ها با این مضمون می باشد .

تمبر لارستان:

یادگارهای ادبی لارستان پیامی کرمانی ، شاعر و وزیر علاءالملک لاری شیخ عبدالحسین عرب ( معروف به پیامی کرمانی ، فرزند شمس الدین محمد شیخ الاسلام کرمانی ، و نبیره شیخ ظهیر الدین ابراهیم بحرانی که از بزرگان فقهای روزگار خود بوده است ) در دوره ای که علاءالملک ابراهیم خان ثانی حاکم لار بوده است ، به وزارت وی منصوب می شود و پس از مدت ها همراهی و همدلی بر اثر سعایت اطرافیان شاه ابراهیم ، از وزارت عزل می شود . چند نمونه ایی از ابیات این شاعر : .... مرا به مشغله ای دارد این زمانه اسیر که رشک برده یمینم یه کار و یار یسار به چهارسوی مرادی فتاده ام که هنوز به چاه یوسف ، من به ، که اندرین بازار ..... ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ فریب عشوه دنیا نمی خورد دل من که نفکند پر سیمرغ سایه بر مردار به ظاهر ار چه درون سپهر دارم جای فرشته وار برونم ز خط این پرگار ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ..... فغان کز آتش شوق ره حجاز مراست درون سینه دلی همچو مهر مشعله دار به من مگو که تو حج کرده ای و عمره و سعی تمام عمر به هر بنده فرض شد یک بار ..... مرا صدارت دنیا و آخرت بخشند وزارتم نکند گر قرین این اوزار..... ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (( تاریخ مفصل لارستان ،ص1320 ، جلد دوم )) 1: آذر فرنبغ ــــ نام یکی از موبدان و دانشمندان زرتشتی بوده که در زمان خسرو اول انوشیروان می زیسته است . (( سعید نفیسی ، فرهنگنامه پارسی )) . بعضی بنای آتشکده آذر فرنبغ را به وی نسبت می دهند . 2 : ارداویراف ــــ مرد پاک و پرهیزکاری است که پیشوایان و موبدان دین زرتشتی ، او را بر گزیدند که سیری در جهان دیگر کند و از روان در گذشتگان آگاهی به دست آورد و در دسترس همکیشان خود بگذارد . 3 : آذرباد مهر اسپندان ( 290 – 371 م ) ـــــ در سال 320 به درجه موبدی موبدان رسید و به مدت 51 سال موبدان موبد و وزرگ فرماندار شاهپور اول بود ، احتمال می رود که آذرباد سمت در (( اندرزبدی )) یعنس مستشاری شاهپور را نیز به عهده داشته است . 4 : میر علی بن حسین بن امام زین العابدین ( وفات 162 ه ق ) میر علی بن حسین بن علی (ع ) ، در سال 112 هجری به دنیا آمد . روایات و نسخه های خطی موجود ، ایشان را از نوادگان حضرت زین العابدین می داند . وی با گروهی از یارانش در سال 132 هجری وارد لارستان شد . این مهاجرت مصادف با واپسین سال های فرمانروایی خاندان اموی و همزمان با تلاش های گسترده بی عباس جهت جایگزینی و تصرف اریکه خلافت بود . 5 : سعید الدین لاری به نقل سرجان ملکم از کاتالوگ پرچ سعید الدین لاری شاعر بوده و شعر بسیار سروده ( ماخذ : کاتالوگ پرچ – تاریخ سرجان ملکم ) 6 : حکیم شاه معصوم لاری طبیب و شاعر بوده و در اواخر عهد صفوی می زیسته است . ( ماخذ : تذکره حزین ) 7 : حکیم شاه باقر لاری پسر حکیم شاه معصوم لاری ، طبیب و شاعر بوده و در اواخر عهد صفویه در لار می زیسته است . ( تذکره حزین ) 8 : عبدالغفور لاری مولانا رضی الدین عبدالغفور لاری از بزرگان و مولفین روزگار خویش بوده است . شرحی بر ((شرح جامی )) بر (( الفوائد الضیائیه )) نوشته که به نام وی به (( شرح غفور )) معروف است . 9 : مولانا صدر الدین کلاسی لاری شاعر لاری بوده و در لار می زیسته است ( ماخذ : آتشکده آذر – فارسنامه ناصری ) 10 : صحبت لاری ملا محمد باقر صحبت لاری شاعر و فقیه و صاحب دیوان شعر است . در قریه دشتی بیرم به دنیا آمد و در لار و شیراز درس خوانده ، سفر های زیاد کرده و در لار فوت نموده است ، دیوان وی مشهور است و چند بار در هند و ایران به چاپ رسیده است .